Monumente të lyera me varak

 Shkruar nga YZEDIN HIMA
Berati është një qytet i vizitueshëm për arkitekturën, monumentet e kulturës që zotëron, harmonizimin e lagjeve të vjetra me terrenin e thyer, kodrat, lumit. Thuhet se është qytet i vjetër deri edhe 400 vjet para Krishtit, ndonëse objektet e qytetërimit apo të qytetërimeve që sot ekzistojnë, janë të vonë. Sidoqoftë, kodikët, pikturat mesjetare, muret e vjetra të kështjellës, monumentet e kultit etj. e bëjnë interesant këtë qytet edhe për vizitorin e huaj, edhe për vizitorin vendas, por administrimi, promovimi i këtyre vlerave kulturore lë ende për të dëshiruar.
  Herë-herë mungesa e shijes, kultura e mangët, ideologjizimi i verbër kanë zbehur vlerat dhe kanë shquar antivlerat ose hiçvlerat në qytetin e Beratit.

Onufri
Është sa qesharake, aq dhe e trishtueshme kur shikon skulpturën e Onufrit në Kala, të piktorit të madh mesjetar, të lyer me varak sikur të qe një copë llamarine nga ato që tani kanë dalë nga përdorimi. Vepra e Agim Radës, e vendosur në hyrje të lagjes tregonte piktorin e shquar në një tendosje dhe plasticitet në çastet e krijimit. Në fillim i hoqën nga dora penelin, pastaj i thyen edhe gishtat me të cilat mbante penelin. Të jetë një mesazh kundër artit? Kundër kulturës? Kundër qytetërimit? Ndoshta, por një gjë është e sigurtë. E gjithë kjo sjellje buron nga barbaria e mendjes dhe e shpirtit njerëzor. Është një ogur i keq: mirë vlera s'po krijojmë, po pse të prishim ato që krijuan të tjerët? Për ta çuar deri në fund marrëzinë, dikush dha urdhër që Onufri të lyhej me varak. Me të drejtë mund të pyetet: ku shkuan ata që themeluan këtë qytetërim? Ata që zhvilluan dhe mbrojtën këtë kulturë? Në ç'vit erdhën barbarët?

Babë Dudë Karbunara   
Skulptori Dhimitër Çani, i cili jetoi e punoi në Berat në kohën e mbretërisë dhe më pas, la në qytetin ku punoi, krahas nxënësve të tij të formuar estetikisht, edhe dy vepra me vlera si: "Monumenti i Dëshmorëve të Kombit" në lagjen me të njëjtin emër dhe bustin e Babë Dudë Karbunarës. Në vitin e mbrapshtë 1997 krahas shenjimit të njerëzve, kallashnikovët sovjetikë shënonin edhe monumentet e kulturës. Një nga veprat që e pësoi ishte edhe busti i Babë Dudë Karbunarës, vepër e skulptorit Dhimitër Çani, realizuar në vitin 1937. U zhvilluan disa biseda zyrtare në bashkinë e asaj kohe dhe pati dy mendime të ndryshme. Portreti i Babë Dudë Karbunarës të vendosej në fodnin e Galerisë së Artit dhe në vend të tij të vendosej kopja e origjinalitit të veprës së Çanit dhe ndërhyrja te busti dhe riparimi i tij. Një nga zyrtarët e lartë të asaj kohe porositi skulptorin Vangjel Peço të riparonte bustin. Nezir Ago skulptor dhe punonjës i GA në Berat thotë: "Kam qenë kundër riparimit të këtij busti për këto arsye: duke ndërhyrë dhunohet integriteti artistik i veprës, materiali i përdorur në çdo rast mbetet i huaj për materialin që ka ngjizur veprën. Vepra e Çanit duhet të rrijë në fondin e Galerisë së Artit, ndërsa kopja e saj të ekspozohet. Pas ndërhyrjes që bëri skulptori Vangjel Peço, vërehet se busti ka denigruar. Pjesa e meremetuar ka ndërruar ngjyrë, ndonëse Peço gërreu materialin nga busti ekzistues, duke bërë dy gabime të rënda: ndërhyri në integritetin artistik të një vepre të rrallë në Berat dhe denigroi pjesën e dëmtuar të bustit."

Marrëzia vazhdon...
  Në krah të Babë Dudë Karbunarës gjendet torsi i Margarita Tutulanit, Heroinë e Popullit. Dikush nga zyrtarët urdhëroi lyerjen e torsit me llak. Nuk u pyet autori i veprës, skulptori Vangjel Papa, u shkel e drejta e autorit, duke ndërhyrë dhunshëm në këtë vepër. Lyerja me llak ka bjerur vlerat artistike të veprës, duke lënë një shije të hidhur te vizitorët.

Flautistja
  Kjo vepër e skulptorit Nezir Ago u dëmtua nga plumbat më 1997 dhe ende nuk është riparuar. Autori thotë se do të investojë privatisht për riparimin estetik të podit.

Sërish Babë Duda
  Një tjetër bust i Babë Dudë Karbunarës është vendosur para shkollës së mesme të përgjithshme që mban emrin e atdhetarit. Një pod i stërmadh ka dëmtuar marrëdhëniet bust-pod. Raporti midis tyre është i pazgjedhur nga ana estetike. Kjo ndodhi, sepse skulptori Vangjel Papa, autori i veprës, nuk u pyet, ndondëse ekzistonte një shembull nga e kaluara. Skulptori Dhimitër Çani, krahas bustit të Babë Dudës, realizoi edhe podin ku do qendronte busti. Të gjithë dallojmë raportin e zgjedhur estetikisht midis bustit dhe podit, ndaj vepra e tij është vërtet interesante.

Në këtë mbledhje, fillimisht, z. Kadri Kuka, bëri të pranishme përbërjen e këshillit të ri të kulturës dhe më pas i njohu të pranishmit me përmbajtjen e kësaj mbledhjeje.

Ky takim pati për objekt dy probleme:

Njohje e disa projekteve kulturore dhe dhënia e disa titujve të nderit, që do t'i paraqiteshin këshillit bashkiak për muajin janar.

Z. Kadri Kuka, bëri të pranishme disa nga projektet kulturore për këtë vit. Për titujt e nderit u la që të diskutoheshin në mbledhjen e ardhshme.

Diskutuan z. Ajet Nallbani, Kastriot Dervishi, Balil Gjini, Avdyl Pilafi, Rauf Tabaku, Rait Beqiri, Yzedin Hima.

Në diskutimet e të pranishmëve u kërkua që më parë se të diskutohet të ishin në dorë para anëtarëve të këshillit të kulturës materialet e projekteve.

Dhe kjo vërejtje u pranua, duke e vlerësuar këtë si mbledhje të parë, si mbledhje prezantuese.

Në fund kjo mbledhje aprovoi rendin e ditës për mbledhjen e ardhshme, e cila do të ketë për objekt: diskutimin e riorganizimit të strukturave të institucioneve kulturore dhe diskutimin e disa projekteve kulturore pët vitin 2004.