Home Info Na shkruani Foto nga Berati Lajmet e tjera Arkiva Forumi i Lajmetarit

Simon Vrusho

 

Halit Shamata

Titujt kryesore

Zgjedhjet mbaruan ... zgjidhjet kur do të fillojnë

Editorial

Këshilltarët e bashkisë Berat

Rezultatet pas numerimit te votave per Kryetar Bashkie Berat e Kuçove

Kronika e javes shkurt

Aprovuan kandidatet e PD-se per kryetar bashkie dhe komuna.

HOMAZH PËR EMRIN E NJERIUT

 

Udhëtimi i artistit- Ekspozite e piktorit Jak Sereqi

Pse humbi Partia Demokratike në Berat

Tomori turpërohet në shtëpi nga Gramshi

 

HOME NEWS KULTURE

HOMAZH PËR EMRIN E NJERIUT

Ndërsa e kisha lexuar romanin “DY DORËSHKRIME”, botim i OMBRA-s në 2004-ën, të Halit Shamatës dhe isha duke medituar rreth imagjinatës së tij të veçantë, një fantazi e paskajshme, e harlisur në një larmi absurdi dhe tjetërsimi, rilexova vëllimin e tij me poezi “Moshë e pakohë”, botim i INTERART TAFA në ’97-ën, dhe aty gjeta konceptin poetik të romanit, ravijëzimin e hajthëm, por i hedhur me dorë të sigurt, këndin e tij të të vështruarit të njeriut nga prizmi i emrit të tij. Autori është në orvatje për të zbërthyer absurditetin e jetës së një qyteti pa emër, të një lagje pa emër dhe, sidomos, të një njeriu pa emër që është flakur në fshirjen e pamëshirshme të identitetit. Po një emërhumbur, një kujtesëhumbur që nuk dorëzohet dhe këtu qëndron tharmi dhe sharmi i romanit: emërhumbësit dhe kujtesëhumbësit janë profesione në një realitet të dominuar nga një sëmundje apokaliptike, nga PARANOJA, e cila errësirën e ka dritë jetëdhënëse, kurse dritën e ka fundin e saj. Të kujton ujin, sa jetëdhënës për qentë normalë, por sa fatal për qentë e mbërthyer nga tërbimi, sepse kontakti me ujin, nuk u shuan etjen, por vetë qënien qenve.
Njeriu pa emër , nga “varri” ku jeton kërkon të gjejë, të rizbuloje emrin e vet, sepse emri për të është gjithëçka, është thelbi i filozofisë së jetës, si konceptohet edhe sot ndër ne, ardhur ky vlerësim për domethënien e emrit nga brezat e shkuar, që duket se kanë jetuar përherë në ankthin e emrit, se mos u humbte,tretej, a zhdukej diku. “T’u kujtoftë emri!”, ky është një urim i lartë, do të thotë jo jetë e shkuar kot, në hiç, në harrim, në asgjësim, sikundër “T’u shoftë emri!”, “Mos t’u kujtoftë emri!, “T’u harroftë emri” është një ndëshkim që të mbështjell me asgjësim deri në amëshim.
Vetë i paemri na thotë: “Shpresa nuk është e fundit që vdes. I fundit vdes emri”. Ai e di këtë dhe si një kujtesolog gërmon në shtresat e dëmtuara të kujtesës së vet mos gjen skeletin e emrit, më saktë gërmon nëpër shtresat e harresës me ca mjete, instrumente delikatë siç janë ëndrrat.

Romani është një referencë për kohërat pakohë, gjë që autori e jep edhe në poezinë “Credo”:

CREDO

Ne vijmë të kuptojmë
Gjërat e pakuptimta
Shenjat absurde
të zotërve të fjetur.

Ne vijmë të përfundojmë
Gjërët e panisura
Ditët e braktisura
Në skajin tjetër të jetës
Së lënë përgjysmë.

Një fantazëm na shpëton
Vazhdimisht nga duart.

( Moshë e pakohë-poezi ,f.71 1997 )

Me këtë poezi autori na ka dhënë edhe linjën e romanit shatë vjet para se ta botonte atë, por edhe çelësin,fillin për të hyrë në labirintet e romanit, kodin për të deshifruar metaforat e gurëve, të fushës, të pluhurit, të ujit të kripur, të etjes dhë të detit, të varreve dhe të të marrëve, të puseve dhe të sëmundjeve, të burgjeve dhe të harresës, të groteskut dhe ironisë, të situatave dhe skenave deri tek ajo kur tjetri , bashkë me kartvizitën të lë në dorë dhe pëllëmbën e vet.
Janë dy dorëshkrime në një, vazhdim dhe plotësim i njëri-tjetrit,ankthi i nje njeriu dhe ankthi i nje turme.Kerkojne emrin, kerkojne kujtesen.
Ankthi në kërkim të emrit të humbur e bën ish te burgosurin të huaj, të papërcaktuar , në radhë të parë nga vetvetja , e bën të mos jetë asnjë çast i qetë.
Po burgu i emrave ku ishte, pyet në gjendje aluçinante. Ai vuan dramën e njeriut që, në një moment, pranoi një të keqe të pabërë dhe këtë në rrethana, si të thuash, të ndodhshme, sepse mishi i njeriut është një ambalazh i brishtë, për të ruajtur e mbrojtur një gjë të paçmuar, siç është thesari i vetëm që mbartet nga njeriu: emri. Dhe ai paguan me monedhën e harresës së vetvetes edhe për absurdin e Paranojës, sepse nuk është fajtor dhe Paranoja e di se edhe nëse kujtesa i rindërtohet, në ndërtesën e saj të rikonstruktuar nuk gjendet ajo copëz që ka të shkruar emrin.Dhe e lënë të lirë, ndonëse i dënuar me burgim të përjetshëm. Ai është tani në një burg edhe më të rëndë, sepse qelia e tij e lirë është shtrirë në një hapësirë të pamatë, por çelësi që e hap atë ka humbur. Dënimi është i paskaj, prandaj ai shkon vullnetarisht e kërkon në Drejtorinë e burgjeve emrin, pa le të kthejnë prapë në birucë, por as atje nuk figuron.Duket si fantazmë dhe ka moment degradimi sa nuk mund të shohë as ëndrra të gjymtuara. Liria pa emër është një ultraburg, hiperdënim, një ndëshkim i huajtur nga territoret e nëndheshme të mitologjive.
I paemri i tillë mbetet në kujtesën tonë, në ecje pa adresë, në kërkim te emrit, në një stacion pa emër, në një rrugë pa emër, në drejtim a mosdrejtim të një qyteti pa emër, NË KËRKIM TË KUJTESËS SË HUMBUR.

Te libri poeti “Moshë e pa kohë” lexojmë këto vargje:

KUJTESË PËR ATA QË S’DINË TË HARROJNË

Më Bastijë
Se të gjitha
Janë kështjellat
Që u rrëzuan vetiu.

(Apo vargu “burgjet tashmë janë të çliruar prej tyre)

Kemi kaluar në viset e dorëshkrimit të dytë ku ngrihet dallga e verbër, e egër , e frikshme e turmës, ku ngre kryen shpresa dhe tjetërsimi masiv, një mizëri njëshash babilonike, ku i pari dhe i fundit kurrsesi s’merren vesh, janë të tërë të turmëruar, një lloj milingonate , si thote autori, , një shartim të njeriut me mushkën, një përbindësh,gjysmë njeri-gjysmë –mushkë, ku nga puset e territ shfaqen rrathët e botës së krimit, ku në shesh kanë dalë si raportet dritë-errësirë, por edhe raportet terr-rrenë, një vorbull që ka dalë në arenë. Shfaqja kalon nga drama e binjakëve tek ironia ndaj “shëlbuesit “ të turmës , ndërkryerja e paranojës, në të zbardhur, pasi kanë kënduar ca këndesa të kaltërt dhe rrugët po hapen nga pahu i dritës, nga meditimi nator që më mirë të vdesësh i pari në terr, se i fundit në dritë dhe alternimi me vdekje të gjendura papritmas, dhe turma të ndërkryera, në një shesh-batak ku shpërthejnë fontana balte.
Pse kështu? Le të kthehemi te një një tjetër poezi-kod:

DILEMË

Kapërceva një mur të trembur
Në çastin kur po shembeshin muret
Dhe s’u kuptua gjëkund
Në isha pjesë e shembjes
Apo e mureve.

Romani “DY DORËSHKRIME…” në esencë është drama, tragjedia, apo dhe marrëzia e një peizazhi të zhveshur në ekstrem, madje përtej skajeve, nga kuptimi, domethënia, nga identiteti, nga e veçanta, elementë këto, pa të cilat do të ishte absurd një qytet, një lagje, një njeri.
Kush i ka zeruar këto emra?
Në faqet e romanit, te nënteksti se sa tek teksti, do të takojmë hijen e kobshme të PARANOJËS, e cila në një realitet të fushët ia ka arritur tjetërsimit total.
Dy gjëra më ka mbresuar ky roman: Emrit të njeriut i bëhet homazh edhe nga i paemri me kujtesë të rrënuar dhe se kur asgjëhet emri i njeriut, nga një përbindësh si Tjetërsimi të shartuar me një përbindëshe si Kohapakohë , në skenë shfaqet turmata.
Halit Shamata ka një profil të vetin si në poezi dhe në prozë, profil i veçantë në këndin e vështrimit, në stilin, figuracionin, në mënyrën e të fokusuarit të ngjarjeve që i servir imagjinata e tij , në absurditetin e të cilave gjen shumë e shumë rrathë dhe qetësohemi, kur shohim se si ravijëzohen ndonëse në distancë, rrathët e purgatorit.

Simon Vrusho

(Diskutim në veprimtarinë letrare
për veprën e Halit Shamatës)

 

Lajmetari:26.02.2007. |top | Commente | Printo