Hanėt e Beratit
Qyteti i lashtė i Beratit, duke qenė kryeqendra e Jugut nė zhvillimin e zejtarisė, e kjo pėr pasojė rrjedh natyrshėm edhe nė zhvillimin e tregtisė, qė bėhej pėr ēdo tė shtunė (nė tė gjitha kohėrat), pėrjashto kohėn e diktaturės.
Ky zhvillim i zejtarisė e tregtisė e ka zanafillėn prej shekullit XV e deri nė mesin e shekullit XX.
Nga ky lumė i madh i tregtisė, kėrkohej dhe furnizimi me mallrat e Ymetit (tė jashtme) edhe nga qytetet e krahinat e vendit. Kėto furnizime bėheshin me kėmbė, me kafshė tė vetmuara deri sa u krijuan karvanet me kuaj e mushka me zile karakteristike pėr tu mbrojtur nga rrėmbyesit e hershėm (kaēakėt apo firarėt).
Ardhja e kėtyre karvaneve nė qytetin e Beratit kėrkonte edhe vendqėndrimet e tyre pėr kuajt, mallrat, strehimin e vetes sė tyre. Kėto vende quheshin hane.
Hanet, mė tė dėgjuar nė qytetin e Beratit pėrmendim:
1. Hani i Llamb Sinjarit.
Ndodhej pranė Pazarit tė Gjalpit, mė i madhi dhe me i ndjeri nė prefekturėn e Beratit e mė gjerė, fama e tė cilit shkonte deri nė qytetet mė tė mėdha tė Greqisė. Aty zhvilloheshin biseda nga mė tė ndryshmet dhe merrnin rrugėn e zgjidhjes, si kėmbimi malla me mall, mall me lekė, lidhje martesash , zgjidhje konfliktesh. Pas ēdo kėmbimi a zgjidhje konfliktesh, shtrohej mesalla apo sofra e burrave, ku kuvendohesh pėr qytetin, shtetin lokal e mė pas kėndoheshin kėngėt e para, por aty pėr aty nga qejfi i madh krijoheshin dhe kėngėt.
2. Hani i Taq Lazes (Angjeliut)
. Ndodhej nė afėrsi apo nė rrethinat e shkollės 9 -vjeēare tė Mangalemit.
3. Hani i Jorgji Vjeshtės
apo siē quhej Hani i Jorgji Amerikanit, vendi i tė cilit ėshtė nė njė nga rrezet nė stacionin e autobusave.
4. Hani i Karapitit
tani ėshtė kthyer nė hotel-restorant Berati me artiktekturė brenda e jashtė karakteristikė e kohėrave tė mėparshme.
5. Hani i Taqi Cylakut,
qė ndodhesh pranė Pazarit tė Manifakturės (ose afėr Pazarit tė Misrit).
6. Nė lagje Goricė
ka qenė hani i Mit Haxhitasit afėr digės.
Por njė han, mė i dėgjuar nė krahinė e Beratit, ėshtė dhe Hani i Perisnakės, pėr tė cilin ka shkruar gazetari Abedin Kaja.
Secili han kishte tė njohurit, esnafėt kryesorė tė zonės a krahinave tė ndryshme tė qarkut tė Beratit e mė gjerė.
Por mė i ndjeri dhe mė i populluari nga tė gjithė hanet e tjerė, ishte ai i Llamb Sinjarit, me hyje e dalje nga katėr anėt, sepse aty gjeje mikpritjen, mirėsjelljen, fjalėn e ėmbėl, fjalėn qė se bėje dysh, pra zgjidhjen e problemeve.
Aty gjeje beqarin edhe ndonjė qė gjendej ngushtė nė tė holla apo pėr ndonjė problem tjetėr i njohur apo i panjohur vetėm tė kishte garanci apo qefil pėr siguri.
Dhe ai do ta gjidhte kėtė nevojė a hall tė domosdoshme pothuajse vetėm tek Hani i Llambi Sinjarit, sikur ai tė ishte i njohuri prej kohėsh. Por me njė rreze mė tė vogėl njohjeje, merrnin zgjidhje problemet nga mė tė ndryshme edhe tek hanet e tjerė.
Nė kėto hane kėndoheshin kėngė popullore, tė krijuara nga poetėt popullorė midis tyre, edhe kėnga: Qeraxhiu i Grebenesė e cila kėto kohėt e fundit e kėndon e mirėnjohura korēare, Eli Fara.
Duke e falėnderuar e pėrgėzuar kėtė kėngėtare, e cila e mbajti gjallė e tė freskėt nė kujtesė. Sepse ndodh nė tė shumtėn e rasteve qė merren kėngėt e njė qyteti, kėndohen nė njė qytet tjetėr, duke i bėrė edhe ndryshime.
Kėtu do lavdėruar Kavaja dhe rrethi i saj, qė ndonėse kėndon a interpreton njė kėngė a njė valle tė Beratit, duke cilėsuar a prezantuar se kėnga apo vallja ėshtė nga fondi i artit popullor beratas. Qeraxhinjtė e karvaneve qė qėndruan nėpėr kėto hane janė tė shumtėt, por brezi ynė mė tė moshuar, njihninn dy prej tyre, tė cilėt ishin Kolė Qyrana dhe Ndoni Topi.
Pėr kujtesė. Pas karvaneve, lindėn transportimi i mallrave me karro me dy rrota, karro teke me katėr rrota, karro ēifte me katėr rrota. Lindėn edhe karro me 4 rrota, me 2 a 4 kuaj, qė quheshin pajtone. Kėto pajtone qė pėrdoreshin nga francezėt dhe londinezėt, mė vonė mbėrritėn edhe kėtu nė Shqipėri.
Kurse njeriu pėr nevojat mė tė ngushta vetjake pėrdorte tezgėn me dy veta dhe karron e dorės me njė rrotė. Pa shihni ku ishim e ku kemi arritur me tregtinė, hotelerinė dhe transportin nė tėrėsi!...
Jorgji Bendi