Home Info Contact Foto nga Berati Lajmet e tjera Arkiva Forumi i Lajmetarit

Kasem Trebeshina

Gjate takimit ne Berat

HOME NEWS KULTURE

“Po, e dua letërsinë

për një Kasëm Trebeshinë...”

(Takim i maturantëve të gjimnazit “B.D.Karbunara” me shkrimtarin e këtij
fillimshekulli Kasëm Trebeshina).

Ai nuk ishte thjesht një trill adoleshenteje, siç e kuptova unë kërkesën e maturantes Blerina Ago në një takim të shkurtër në pesëminutëshin midis orëve të mësimit në hollin e katit të dytë të shkollës sonë. Ishte një ngulmim kategorik. Do të takohemi me shkrimtarin modern shqiptar K. Trebeshinën, këtu në shkollën tonë.
-Po ai nuk vjen, është i moshuar, 79-vjeçar, i rënduar nga shëndeti. E kanë lutur shumë gjimnaze në Tiranë dhe institucione të tjera letrare e ai i ka refuzuar...
-Po ai është beratas, ka lindur në këtë qytet më 8 gusht 1926, ... unë,... ne... Më në fund Blerina më jep si sihariq surprizë letrën e 21 nëntorit 2005 të K. Trebeshinës, ku midis të tjerave ai i shkruan zonjushës njomëzake: -Këmbëngulja juaj e mundi kundërshtimin tim. Më në fund nuk mund t’i thosha jo ftesës suaj. “Kokëkrisuri” profetik i fillimit të gjysmës së dytë të shekullit XX ishte zbutur e shtruar në “bradë” nga një gjimnaziste babëdudase tejet këmbëngulëse. Pas 9 ditësh, më 30 nëntor 2005, ora 11.00 shkrimtari pothuaj 80-vjeçar hyri në mjediset e gjimnazit “B.D.Karbunara”.
Fillimisht një takim i ngrohtë në drejtori, ku drejtorit Gafur Hoxha nuk iu ndanë emocionet nga fillimi e deri në fund të fjalës përshëndetëse të mirëseardhjes.
Shkrepje të panumërta blicesh të aparateve fotografike, kur befas një surprizë aty, në drejtori: “Zoti Kasëm... Jo, xhaxhi Kasëm... Jam ...bija...mbesa e dr. Ymer Dishnicës...” Përqafime, lot malli, shkrepje aparatesh fotografikë. Në kabinetin e fizikës një takim emocionues me një pjesë maturantësh dhe mësuesish, veçanërisht prekës ishte falënderimi i mësueses Luiza Kote, fjala e së cilës në orët e mësimit ka qenë katalizatori nxitës i këtij takimi që konvergoi shtruar pastaj, në orën 12-00 në mjediset luksoze e komode të Castle Park të Zamir Spatharës, mes pishave të blerta, nën Drobonik.
Aty filloi kuvendimi i aqpritur Trebeshina-maturantë, të ftuar, mësues, shkrimtarë e piktorë beratas.
Fjala e tij pikonte kulturë universale që nga Homeri deri te Xhojsi e Kafka, nga Athina e Roma antike e deri te Petërburgu me netët e bardha polare.
Tek-tuk “regjisorja” Blerinë e flladiste takimin me recitime në poezi e në prozë të autorit të nderuar.
Emocionet vrun-dulluan sidomos kur shkrimtarit iu drejtuan pyetje nga më të larmishmet e auditori priste në ankth e me emocion përgjigjet. Befasues si në vitet ’40, ’50 e më tej, i tillë në vijimësi koherente ai u shfaq edhe tani, në muzgun e moshës, në kulmin e pandërprerë të krijimtarisë.
Kur e pyetën për promemorien profetike të 5 tetorit 1953 drejtuar E. Hoxhës, për disidencën, Shkrimtari me Sh të madhe, befasoi dëgjuesit, kureshtarët dhe bindi medituesit me thjeshtësinë e thellë filozofike krijuese kur u përgjigj me qetësi apostolike: -Disidenca nuk është vlerë letrare. Kush kërkon disidencën tek unë, më fyen. Unë dua të lexohem, të vle-rësohem për tekstin letrar, veprën si letërsi e mirëfilltë. Mjerisht veprat e mia në poezi, prozë e dramë s’janë botuar ende... Nuk më donin e paradoksalisht s’më duan edhe sot. Unë sjell dimen-sionin e katërt në letërsi, shumë-kohësinë në Mirëpo, askush s’kujtohet ta botojë. Punë e madhe. E keqja qëndron gjetkë, te cinizmi i heshtur.
Pyetjeve për disidentët ambivalentë Trebeshina u përgjigj shkurt dhe me nënqeshje ironike.
Kur mendon se tri drama të tij i kanë folur publikut frëngjisht në Paris, gjermanisht në Bon dhe italisht në Romë, trishtohesh e pezmatohesh së tepërmi kur asnjëra nga 74 dramat e autorit (me të 75-ën ai po punon) s’është vënë në skenë në Shqipëri... Dhe levantinët krenohen me “Pulëbardhën” e Çehovit të shfaqur në Beograd. Kërkesa e znj. Deshnica për t’u vënë në skenë ndonjë dramë trebeshiane nga gjimnazistët babëdudas tingëllon si një klithmë e dhembshme mjelmeje, se sa një muzikë reale, ngaqë kërkon profesionalizëm elitar dhe financim.
Në fund të këtij shkrimi me tri pika si nënkuptim vijimësie, po i kthehem titullit, ku kam përshtatur dy vargje të mikut të shkrimtarit Trebe-shina, Lame Kodrës: Cilido e do letërsisë shqipe pa mite në panteon, letërsinë si të tillë. E letërsi si letraritet estetik Trebeshina e ka me prurje të shumta e cilësore në tri gjinitë letrare. Atij i takon të jetë lokomotiva e letërsisë moderne shqipe të këtij shekulli. Studiuesit dhe historianët e ardhshëm të letërsisë do ta bindin cilindo, kur të jetë realizuar imperativi kategorik letrar: Botimi i veprës letrare të K.Trebeshinës.
Llazar Fype