Malli pėr fantazmat demode tė sė shkuarės
Nė fundin e vitit qė kaloi, me miratimin e Kėshillit bashkiak, ėshtė krijuar
njė strukturė e re administrativo-financiare pėr disa institucioneve tė
qytetit si: pallati i kulturės, muzeu, galeria e artit, klubi shumėsportesh,
biblioteka, etj. Kjo strukturė nėnkupton shkrirjen e tyre dhe bashkimin
nėn njė kupolė tė vetme qė ėshtė drejtoria e qendrės ekonomike arsimore.
Kjo strukturė i ngjan komitetit Ekzekutiv tė viteve 1970 dhe malli pėr tė
ėshtė malli subkoshient pėr fantazmat demode tė sė shkuarės. Mendojmė se
ėshtė e domosdoshme qė Kryetari i Bashkisė dhe Kėshilli bashkiak qė ndėrmarrin
shkrirjen e saj pėr disa arsye:
a) Nė vitin 1990, kur njerzit u ngritėn pėr tė rrėzuar Diktaturėn, nuk
kishin asgjė me filozofinė e Marksit. Pėrmbysja synonte tė shkatėrronte
ekonominė e centralizuar, e cila e kishte ēuar vendin nė buzė tė katastrofės
dhe tė greminės. Orvatja pėr tė krijuar tashmė forma tė ngjashme ėshtė o
padije, ose karshillėk.
b) Europa ka harxhuar kohė dhe tė holla me qėllim qė pushtetarėt
tanė ta kuptojnė se proēesi i decentralizimit ėshtė jetik pėr fatet e vendit
e kombit. Por vini re: ndėrsa pushteti qėndror ka tendecė t i lėshojė kompetencat
(ujėsjellėsi, tatimet dhe policia ndėrtimore kalojnė nė varėsi tė bashkisė),
tendenca e pushtetit vendor pėr t i grumbulluar kompetencat nė njė dorė
tė vetme ėshtė e ēuditshme (!) dhe e pashpjegueshme.
c) Tashmė ėshtė provuar katėrcipėrisht se pavarėsia e institucioneve ka
tė bėjė me vetė thelbin filozofik tė lirisė. Kjo pavarėsi zhduk hegjemonizmin
dhe uniformitetin qė i marrin frymėn shtetit dhe krijon shumėllojshmėrinė
dhe pėrveēėsitė. Falė saj krijohet fytyra e ēdo institucioni dhe del pėrgjegjėsia
individuale e secilit. Nė strukturėn e re pėrgjegjėsia ėshtė edhe e tė gjithėve,
edhe e askujt.
d) I vetmi argument qė ėshtė sjellė pėr krijimin e kėsaj strukture ėshtė
se ajo ėshtė marrė si pėrvojė e pėrparuar nė dy-tri qytete. Vini re pėrsėri
terminologjinė: pėrvojė e pėrparuar Kjo kohė tė lė gjithė hapėsirat e domosdoshme
pėr tė vepruar nė mėnyrė krijuese dhe imagjinative. Aftėsia pėr tė kopjuar,
apo pėr tė marrė modele tė gatshme, ėshtė cilėsi e mendjeve shterpa dhe
jopjellore. Tendeca pėr tė ngjallur pėrvojėn e pėrparuar tė kolkozeve vjen
nga malli subkoshient pėr fantazmat demode tė kohės sė shkuar.
e) Krijimi i kėsaj strukture ėshė racial e pėrbuzės. Disa pėrkėdhelen, quhen
tė besueshėm, pra, tanėt, kurse tė tjerėt shihen vėngėr, quhen tė pabesueshėm,
domethėnė tė tjerė. Institucioneve iu merret nėpėr kėmbė dinjiteti. Harrohet
se marrėdhėniet me shtetin janė tė ftohta akull, si vetė ligjet dhe rregullat
qė e pėrbėjnė atė.
f) Krijimi i kėsaj strukture ėshtė antiligjor, sė paku pėr bibliotekėn.
Ajo shkel Ligjin Pėr bibliotekat nė Republikėn e Shqipėrisė, me numėr
8576, datė 3.2.2000
g) Krijimi i ekonomive tė centralizuara ėshtė provuar si njė dėshtim i plotė.
Rikthimi pėr tė diskutuar ēėshtje plotėsisht tė ezauruara ėshtė njė kohė
e humbur qė ka tė bėjė me mentalitetin anadollak. Investimi pėr to ėshtė
investim pėr dėshtimin.
