Gjurmë Poetike
Robert Bly
(1926- )
Robert Bly është i
lindur në Minnesota më 1926 nga prindër me origjinë
Norvegjeze. Në Harvard u bë pjesë e grupimit të
shkrimtarëve dhe poetëve të talentuar përfshi : Donald
Hall, Adrienne Rich, Kenneth Koch, John Ashbery, Harold Brodky, George Plimton dhe
John Hawkes. Pasi diplomohet në Harvard më 1954 kaloi dy vjet
në universitetin e Iowa në të quajturën "Punishtja
e Shkrimtarëve" së bashku me W.D. Snodgras dhe
Donald Justice. 1956 fiton një bursë e cila e lejon të
udhëtoj në vendin e origjinës me qëllim përkthimin e
poetëve norvegjez në anglisht. Shndërohet në një
figurë qëndrore në kulturën poetike amerikane duke
sjellë për të parën herë në anglisht të përkthyer
Pablo Neruda, Cesar Vallejo, Gunnar Ekelof, Georg Tralk dhe Harry
Martinson, në broshurat periodikore poetike të publikuara
nën titujt "vitet pesëdhjet" , " vitet
gjashtëdhjet" , "vitet shtatëdhjet" me poetë
bashkohorë të këtyre dekadave. Njëkohësisht shfaqet si
një eseist i shkëlqyer. Jeton të gjithë këtë
periudhë në një ferëm të vogël në Minnesota
me gruan dhe femijët. 1966 themelon organizatën
"Shkrimtarët Amerikan kundra luftës në Vietnam". Kur
fitoi çmimin "Kombëtar të Librit Amerikan" për
vëllimin "Dritë rreth trupit" , të gjitha
paratë e fituara i vuri në dispozicion të propogandës
kundra luftës.Vetëm gjatë viteve '70 Robert Bly publikoi 11
libra me përkthime, poezi, esse, tregime, dhe pamflet politik. Vitet '80
janë vitet e suksesit me daljen e librave të njohur " Duke
dashuruar gruan në dy botë" , "Kthimi i burit me pallton e
zezë" dhe " Një libër i vogël në
hijen njerzore" , ky i fundit u bë bestseller në
Amerikë dhe u perkthye duke u shit gjithandej në botë. Vitet '90
Robert Bly jep leksione në një pjesë të universiteteve
të Europës perëndimore prej nga ku rivjen në skenën
letrare si bashk-autor i disa antologjive voluminoze. Koleksionon forma poetike
nga kultura të ndryshme rreth e qark planetit, sidomos ato të lindjes
së largët. Libra të tjerë janë : "Cfarë
kam humbur duke vdekur ?" , " Prozë-poema dhe meditime nën
diellin e pamundësive" , "Poemat e mëngjesit" , "
Mbretëria e prodhimit - Ribashkimi i burit me gruan" , " Duke
ngrënë mjaltin e botës" . Publikon përmbledhjen
antologjike prestigjioze "Poezitë më të mira Amerikane -
1999".
Duke ngrënë
komposto blackberry
Kur dëgjova se Zoti është i
njëjtë me ekzistencën,
Rrashë në heshtje, por sytë i ktheva
Mbi krijesat e vogëla të mosekzistencës.
Disa besojnë se sardelet fosforike janë
pikërisht në këtë jetë
Ta mbajnë shikimin e peshkaqenit të përqendruar. Por duke jetuar
Nuk nënkuptohet se ato janë të lira nga mosekzistenca.
Cicërimat vocërrake të zogth'it që
lëkurën e kafshëve gjigande
Nga parazitët pastron, nën çukitjet e pandalshme të
përshpejtuara
Më bënë ta dashuroj zogth'lëkurë'pastruesin e
mosekzistencës.
Taoistët * me
mjekrat e holla duke peshkuar gjith ditën e ditës
Me kallamin e drejt e të stërgjatur na dëftojnë se
kanë mësuar
Të mos presin gjëra madhore nga krejt pjesa e mosekzistencës.
Blackberries*
kanë kaq shumë fytyra aq sa dekompozohen
Diçka e përafërt me asgjënë është finesa.
Gjithkush nga ne
Dëshiron të pijë i etur shurupin e holluar të
mosekzistencës.
Kur çdo varg-stanza mbyllet me të
njëjtën fjalë, i kënaqur jam,
Ndaj edhe miku im më thotë: "Po qe se je krenar për
këtë fakt,
Mundet të bëhesh
njëri nga sekretarët e mosekzistencës !"
* Blackberry, redberry, blueberry,cranberry - Frut i egër ferrash
që rritet kryesisht në Amerikën e Veriut.
* Taoizëm
- Filozofi Kineze (Mandariniste) e bazuar në sistemin e besimit
sipas Lao-tzu në
shekullin e VI-të Përpara Krishtit.
Tao shpjegon bazat e
universit, kaosin, pozitat dhe funksionin e qënies humane
dhe udhëzimet
virtuale. (Shënimet nga Flurka)
Ciganët e Granadas
Zemra asnjëherë nuk ndalon së protestuari
kundër shiut.
Të dashuruarit nuk ndalojnë të qahen kundrejt detit.
Mijra gjethe pyjesh vjeshtorë bien mbi varret e grabitësve.
Kaherë këngëtari fillon t'i
këndojë, thirrjeve të dhimbjes.
Në Maqedoninë e shpirtrave të bijëve e bijave,
Që vdiqën përgjatë natës kur Zoti sapo lindi.
Kopështi i Edenit derdh mbi ta ujin e Eufratit *.
Disa prej plagëve në trup i mbajnë që nga koha e Noes.
Janë duart e Babilonisë tonë që duartrokasin këtë
natë.
Dua xhenazen e huadhënësit pasanik ta shkul nga
rrënjët !
Dua t'i shndërojë muret e kishës së vjetër
këtë natë !
Dua të kundrapij përposhtë sheqerin e zi të
mënxyrrës !
E po qe se je akoma në jetë na thuaj
këngëtar se si Jezusi
E fali Judan, dhe si Juda i groposi të hollat e fituara
Në gropën që lëkundshëm përskuqej nën
kurbane bagëtish.
Po qe se këngëtari qahet për pleqt e fisit, fjalën hiç mos e ngasë !
Ai nuk e ka vendin më në mes nesh. Bash të
parët tanë
Ishin dhe mbeten Armiku më i Madh që Vekja përherë ka
pasë !
* Eufrati - Lumë në Azinë
jugperëndimore që rrjedh ç'prej 2.735 km
nga Turqia
qëndrore në Irak ku bashkohet me lumin Tigris.
Thirrje dhe
përgjigje
Më thuaj se si nuk e ngrejmë zërin
këto ditë
Duke qarë për çka ndodhi. A e ke marrë vesh ?
Aeroplanët u nisën për Irak dhe kupa e akullt u shkri.
I thashë vetes: " Shko e qaj tashmë,
ç'kuptim ka
Të jesh burrë e mos të kesh zë ? Shko e qaj tashmë !
Shiko ç'do të përgjigjen ! Gjithçka është thirrje
dhe përgjigje !"
Do të na duhet t'kërkojmë
lartësinë e duhur, të arijmë
Engjëjt tanë, që vështirësisht nuk dëgjojnë,
të fshehur,
Në epruvetat e heshtjes të mbushura gjatë luftrave tona.
Kemi aprovuar sa e sa luftra të mundëshme.
Duke ju vjedhur heshtjes ? Po qe se nuk ngrejmë zërin
atëherë-
Të tjerët ( që jemi Ne) do e grabisin shtëpinë e
përbashkët.
Si ka mundësi që kemi dëgjuar thirjet gjigande të :
Nerudas, Akhmatovas, Thoreaus, Duglass- dhe tash:
Jemi të heshtur si merimanga ndër ferra ?
Disa spiritualist thonë se jetët tona zgjasin
veç 7-ditë.
Sot është çfar ditë ?! Oh është ende e
mërkurë ?!
Nxito, jepi, qaj tashmë ! Shpejt nata e së djelës përafron
!
Gusht, 2002
Në natën kur
Abrahami yjet pyeste
Të kujtohet nata kur Abrahami për të
parën herë pa
Yjet ? I thirri Saturnit : "Ti je Prijësi im !"
Sa i lumtur ishte ! Kur pa
Yllin e Mëngjesit,
Thërriti : " Ti je Udhërrëfyesi im
!" Sa shkatërrimtar ishte
Ndërsa i shihte Yjet të fiksuar. O miq, ky yll është si ne
:
Ne marim nga Qielli ynë Yjet që rrëzohen mbi Ne.
Ne jemi shoqërues besnik të yjeve të
arratisur.
Ne jemi kërkues, si bletët, e dashurojmë ndijimin.
Fluturimin kërkues aratisës nëpërmjet antenave tona.
Dhe askush nuk mund të na bind që shurdhëria
Bukuroshe nuk është. Shpirti ynë prej blete beson.
Që jemi të gatshëm të tresim aty jetët tona.
Duke ecur me këpuc të shurdhëta mbi ndjenja
të lagura,
Ngjasojmë si refugjatë në mbretërinë e Gjarpërit.
Palëvizur nën ndjesi qepujke shohim sipër qiellin.
Zemra ime është patate e fjetur gjatë
ditës dhe
Grua e shkrifët e braktisur gjat natës. Më thoni
ç'të bëj ?
Përgjersa jam një burë i rrënë në dashuri me
Yjet.
Maçoku në guzhinë
(për Donald Hall)
A keni dëgjuar për historinë e atij djalit
që ecte mbi ujin e zi ? Kam për t'ju thënë më
tepër.
Le të presim për disa vjetë.Ai do kërkojë të
hyjë tek
njeriu që ecën mbi urë, dhe një dorë
del nga uji dhe e tërheq përbrenda.
Nuk ishte e qëllimshme e gjitha kjo
ekzaktësisht
Ura ishte e vetmuar, kishte nevojë
për kalciumin e nevojshëm të kockave,
çfarë ndodhi më tej ?
Ishte pakashtu si era e butë e natës e gjitha kjo,
Si lëvizja e ngadaltë e një gruaje të rrënduar e
plakë
Në guzhinën e saj në mesnatë, duke ngritur enët
Duke ndezur furnellën, duke përgatirur pak ushqim,
për maçokun e ngratë.
Treni i varrosur
Tregomë mbi trenin që njerzit thonë se u varros
Nga orteku ... ishte kohë dëbore ? Ishte
Në Kolorado, dhe askush nuk e pa ndodhinë
As tymin e motorit kacavjerur përpjetë
Shpërthim ciflash zjarri dhe zhurëm motori
Atje ishin të gjithë ata që patën lexuar diçka
Nga Thoreau*, apo Henry Ward Beecher*.
Dhe inxhinjerët tymojnë dhe trutë të hedhin në
erë.
Pyes veten kur ndodhi kjo ? Ishte mbas
Shkollës së mesme, apo ndër vitet kur ishim, ku ?
Të ngushtuar në këtë vend e dëgjuam zhurmën
që kishte
Poshtë nesh treni lëviste me shpejtësi të
përbindëshme.
Ishte e paqartë se ç'ndodhi më pas. Ti dhe unë
Jemi ende pasagjerë në atë tren. Duke pritur për
dritën
E nisjes ? Apo treni me t'vërtet u varros nën dëborë ?
Netëve të mia një tren fantazëm vjen dhe ikën...
* Henry David Thoreau
(1817-62) - Shkrimtar Amerikan.
* H.W.Beecher ( 1813-87) - Aktivist i të
drejtave të njeriut.
Themelues i abolicionizmit
filozofisë së çlirimit të skllevërve
me ngjyrë kryesisht në
jug të Amerikës.
___________________________________________________________________________________________________________________________
Mark Strand
(1934-
)
Mark Strand është
i lindur në Kanada në ishullin Princ Eduard më 1934 dhe
është ritur dhe edukuar në Sh.B.A. si dhe në disa prej
vendeve të Amerikës së Jugut. Mban autorësinë e
dhjetë librave poetik duke përfshirë më të njohurin "Blizzard
of One" (1998) fitues i Pulitzer Prize. Libra të
tjerë janë "Bregu i errët" (1993) , "Vazhdimsia jetësore"
(1990) , "Poema të zgjedhura" (1980) , "Historia e jetëve tona"
(1973) , "Arsye pr të lëvizur" (1968) . Ka publikuar
gjithashtu dy libra në prozë dhe shumë volume të
përkthyera si The Golden Ecco Anthology (1994), The Best
American Poetry (1991) . Ka përgatitur shumë monografi mbi
artist bashkëkohor dhe tre libra për fëmij. I njohur si
fitues i çmimeve : Bollingen Prize, National Endowment for the Arts, National Institute of Arts and
Letters Award, Edgar
Allen Poe Prize, Rockefeller Foundation Award,
është anëtar i Academy
of American Poets, MacArthur Foundation, Ingram
Merrill Foundation. Anëtar nderi : Poet Laureate of the
United States si dhe ka qënë ish Chancellor of The
Academy of American Poets. Poeti Mark Strand sot jep leksione në Committee
on Social Thought në University of Chicago.
Duke ardhur këtu
Ne kemi bërë e
provuar çfarë kemi dashur
Ne kemi hedhur përtej ëndrat
Duke preferuar në vend të tyre industrinë e rrëndë
Të njëri-tjetrit,
dhe i kemi dhënë mirseardhjen depresionit
dhe thirrjeve të rrënojave
zakonin e pamundur për t'u thyer.
Dhe tashmë ne jemi
këtu
Tryeza është gati dhe nuk mundemi të hamë.
Mishi qëndron në liqenin e bardhë të pjatës së
tij
Shishja e verës është në pritje.
Duke ardhur këtu
si për borxh :
asgjë nuk është grabitur
asgjë nuk është premtuar.
Ne nuk kemi zemër ose falje hyjnore
Jo vend për të ikur
Jo arsye për të qëndruar.
Duke dhënë vetveten
I nxora dhe i dorëzova
sytë e mi si vezë të qelqta.
E dorëzova gjuhën.
E dhashë gojën,
ëndrën konstante të gjuhës time.
E dhashë pshertimën që është mbështjellja e
zërit tim.
E dhashë zemrën që në fakt është një
mollë e djegur.
I dhashë mushkritë e mia që në të vërtetë
janë
pemë që kurrë nuk e kanë parë hënën.
E dorëzova kutërbimin tim që në të vërtetë
është udhëtim i ngurtësuar nëpër shi.
I dhashë duart e mia që përngjajnë me dhjet lutje.
I dhashë krahët që gjithmonë janë përpjekur
të më ngrehin.
I dhashë kofshët që janë veçse dashnorë
përgjatë natës.
I dorëzova bolet e mia që në fakt përngjajnë
me hënëzat e fëmijërisë.
E fala palloshin tim që i dekurajuar zhduket
nëpër vrima.
I dhashë robat e mia që janë mure të hedhura në
erë
duke dorëzuar fantazmën që jeton brenda tyre.
E dorëzova vetveten.
E dhashë vetveten.
Dhe ju nuk do të keni asnjë copë të saj
Sepse do ja rifilloj përsëri nga e para
Pa patur me vete asgjë.
Rreshta
për dimrin
Thuaji vetvetes
kur i ftohti vjen dhe akullima bie prej qielli
do të doje të ishe atje
duke ecur, dëgjuar
të njëjtën melodi, s'ka rëndësi se ku,
të gjesh vetveten
brenda izolimit të errësirës
ose poshtë thyerjes së bardhë
të hënëzave të përqëndruara
në luginën me dëborë.
Këtë natë ndërsa bën ftohtë
Thuaji vetvetes
Gjithçka që di është asgjë.
Por melodia e kërcimit tënd luan
ndërsa je duke ikur.
Dhe ti do që të kesh mundësi
për një herë të vetme të gënjehesh
përposhtë
flakës së vogël të yjeve dimërorë.
Edhe po qe se ndodh dhe nuk ke mundësi
shko më tutje ose kthehu mbrapsht,
dhe do e gjesh vetveten përsëri
kur të kesh vajtur gjer në fund.
Thuaji vetvetes
në këtë rënie finale të ftohti mbi degëd e tua
Thuaji vetvetes
që e dashuron faktin se cili je.
Blloku i ri poetik
1 Kur njeriu e kupton
poemën, atëherë është në hall.
2 Kur jeton me poemën,
atëherë vdes në vetmi.
3 Kur jeton me dy poema, i
pabesë është me njerën.
4 Kur e mbars poemën,
atëherë ka një fëmijë të imët.
5 Kur mbars dy poema së
bashku, i bëhen dy fëmij të imët.
6 Kur mban kurorë në
kokë ndërsa shkruan, duhet të dalësh jashtë saj.
7 Kur nuk mban kurorë
ndërsa shkruan, mos beso asnjë përveç vetes.
8 Kur njeriu e urren poemën,
duhet të ndeshet burërisht me burin.
9 Kur vazhdon ta urresh
poemën, duhet të ndeshesh me gruan.
10 Kur publikisht e denoncon poezinë, këpucët duhet t'i mbushen
me mut.
11 Kur e shet poezinë për pushtet, pushtetin e ke të dyfishuar.
12 Kur mburet për poemën e vetë, do të jetë i
dashuruar nga turmëtarët.
13 Kur mburet për poemën dhe i dashuron turmëtarët, duhet
të mos shkruaj më.
14 Kur tërheq vëmendje prej poemave të shkruara, ndihesh si
një palaço nën dritën e hënës.
15 Kur e shkruan dhe e
rekomandon tek kolegu yt,
duhet të kesh dashnore të bukur.
16 Kur e shkruan dhe e rekomandon së dyti, duhet ta lësh dashnoren.
17 Kur njeriu i bën thirje poemës midis të tjerave, zemra e tij
duhet dyfishuar.
18 Kur e lëshon poemën të zhveshur, njeriu duhet dënuar me
vdekje.
19 Kur ballafaqohesh me vdekjen, shpirti yt ka shpëtuar nga poemat e tua.
20 Kur nuk ballafaqohesh me vdekjen, ka mundsi që mos shpëtosh nga
poemat.
21 Kur e mbaron poemën, shpëlahesh në banjon e bardhë
të pasionit tënd,
i puthur dhe
rrethuar nga fletë të bardha.
Mbeturinat
E zbraza veten në emër të të tjerëve
I zbraza xhepat
I hoqa këpucët dhe buzë rrugës i lashë
Natën i ktheva akrepat e orës
E hapa albumin e familjes dhe vetveten gjeta aty djaloshar
O Zot, çfarë ka ndodhur ?
Orët e kanë kryer punën e tyre.
Thërita në to emrin tim.
Thash veçse një lamtumirë.
Fjalët ndoqën njëra-tjetrën tatëpjetë.
E dua fort gruan time por largojeni pë një moment.
Prindrit e mi të ngritur nga fronat e tyre,
Në dhomëzat e qumështa të reve qiellore.
E si mund të këndoj ?
Koha më thotë se cili jam.
Kam ndryshuar dhe kam mbetur i pa prekur.
E zbraza veten nga jeta ime,
Dhe jeta ime është gjithçka që ka mbetur.
___________________________________________________________________________________________________________________________
Jim Morrison
( 1943 - 1971 )
James Douglas Morrison u lind në 8 Dhjetor 1943 në Melbourne,
Florida. Vdiq në menyrë misteroze ( ndoshta infrakt-zemre) në
banjën e dhomës së hotelit të tij në Paris, Francë
në 3 Korrik 1971. Eshtrat e tij prehen pranë varrit të Balzakut
dhe shumë shkrimtarëve të tjerë. Përgjatë
kësaj periudhe jetësore të rrufeshme prej njëzet e
shtatë vjetësh, Jim Morrison e ka transformuar vetveten nga brilant e
rrebel student në lëvizjet demokratike, në poet e
këngë-autor origjinal, nga këngëtar legjendar rock n'
rroll sharmant , në film prodhues dhe shkrimtar endacak. Jim ishte
një artist avangardist në kërkim të pandërprerë.
Rregjistroi shtat albume muzikore së bashku me grupin e tij The Doors
ku pjesën më të madhe të këngëve i shkroi vet.
Prodhoi dy filma të nderuara me çmime në atë kohë.
Regjistroi në studio poezi të cilat më tej i publikoi në
tre botime të ndryshme poetike. Si dhe padyshim imazhi i tij si
legjendë roku kaptoi gjithandej kufijt e mbarë botës
perëndimore. Finesa (ose kualiteti) i jetës artistike të
këtij artisti të gjithanshëm ngelen shkrimet e tij. Në
verën e vitit 1971, pak kohë para se të vdiste, kishte shkruar
më tepër se gjashqind faqe me poezi, epigrame, lirika, ese, tregime
dhe skenarë filmash. Për të poezia ishte një rrugë
drejt prakticitetit dhe perfektshmëris jetësore. Si e tillë
pjesa më e madhe e këtyre vargjeve janë shkruar nëpër
blloqet dhe fletorkat e tij të shënimeve personale, nëpër
aeroporte, nëpër autorugët gjigande të Amerikës,
në turnetë e muzikës në Europë, pas skene, në
bregdet lindje-perëndim, hotele, bare, restorante, taksi, gjithandej.
Shumë prej tyre ngelën madje edhe të papërfunduara dhe
papërpunuara si pasoj e vdekjes së parakohëshme të
këtij poeti modern amerikan sikurse edhe një zëri të
gjithë e kanë cilësuar.
Hapja e valixhes
Moment i Liris së ngujuar
kur mëndja hapet dhe
gjithësi e pafund' shfaqet
& shpirti është lëshuar të endet
shkëlqime & të ngatërruara kërkime
këtu & atje për mësues & shokë
Moment i Liris
si i burgosuri
përpëlitje qepallash nën Diell
si insekt mole
nga vrima e tij
udhëtimi i parë i një fëmije
larg prej shtëpie
Ky Moment i Magjishëm Lirie.
I ikur në udhëtime
Buri i ikur jashtë, në udhëtimet pafund të anijeve,
T'i shpëtoj mëkatit & thëthirrës të qyteteve,
vështrues i kërthizës së yjeve të mëngjesit,
nga kuverta e anijes gjer në shpinë,
kryq ekuatorit & interpreton rituale
që qartësojnë nën fokus vdekjen,
të rrezikshmen njohje,
që i jep një raport të ri të shkuarës.
Të ndihesh në rrethina të ç'djallimit të
ritualeve të së shkuarës,
të presësh, ose kërkoshë burërimin
nën influencën e armës, instruktimin
e vrasjes së fëmijërisë më tej,
i pavetëdijshëm,
për një moment...
Udhëkryqet
Udhëkryqet :
vënde ku fantazmat
jetojnë të vidhen në
veshët e udhëtarëve
duke i bërë kureshtar
për fatet e tyre.
Autostop pijesh :
" U thërras përsëri në errësirë
Zotave të fshehur në gjak"
- Hej si na thërret neve ?
Ti e di çmimin tonë.
Ai asnjiherë nuk ndryshon.
Vdekja jote do të jap jetë
& do të çlirojë ty nga
mizerabiliteti i fatit të vërtetë.
Por është tepër vonë.
- Po qe se të shoh përsëri
dhe flasë me ty & eci me ty,
nën shoqerinë tënde,
dhe pij mushtin e ajkës së kazanit
të bisedave të tua
thashë :
- Të riskoj ndryshkjen e shpirtit.
Të arrij për një moment
të grabis monedhat e floririt
në hambarin e anijes së piratëve
e të vendosem diku përgjithmonë
në lavdinë e pleqërisë.
- Si fytyra e të vendosurve diku
kurva helmonjëse & pijesh
fitore të përskuqura ushtarësh,
gjithsesi me triumfe & helmeta të çara,
lëkundëshëm nëpër karocat paralitike,
drejt pragut të rrugës së shenjtë.
(drita e çakmakut)
- Atëherë miku im më tej,
A mundesh ta përqeshësh vetveten ?!
- Jo.
- Shpejtë zërat tanë duhet të bëhen Një,
ose 1-shi duhet nga skena të largohet.
Kuaj tropikal
Deku i poshtëm i anijes
po digjet.
Stalla po merr fund
Fermerët rendin përjashta
Me kova uji ndër duar
Lëkura e kuajve po piqet.
Ata shqelmojnë muret e stallës,
( tmerri në sytë e kuajve
mundet të shqyej ose
përmbyti krejt qiellin.)
Flokë dëbore filluan mbi
ata, prej përallës të bien,
sirenat e këmbanoreve
zhurmonin në majat e direkëve.
Shumë prej dëshmitarëve
e kanë të vështirë,
të përshkruajnë detarët
posht flakëve në hambarë.
Deku po jepte shpirt nën flakë,
koha erdhi anijen për të braktisur.
Tashmë poshtë thellsisë së detit
buzëqeshje të dëshpëruara flluskonin
nëpër ajrin e ftohtë të natës
së shqetësuar.
Koridore tropikale
Thesare tropikale
çfarë na ka prurë kaq larg
prej të ngrohtit ekuator ?!
Tashmë që kemi nevoj për diçka
diçka krejt të re
ndërsa gjithçka tjetër po mbytet
mundet të kalërojmë gjithçka,
ndër sytë e kuajve,
t'i bëjmë ata të qajnë,
t'i vëmë veçse në gjumë.
___________________________________________________________________________________________________________________________
Leonard Cohen
( 1934 - )
Leonard Cohen i lindur në Montreal 21 Shtator 1934. Ishte
nëntë vjeç kur i vdiq babai. 17- vjeç filloi të shkruaj
poezitë e para. Në universitetin e Mc Gill-it (Montreal) krijoi
një western-trio "Buckskin Boys". Country këngëtar dhe
poet bohemian Cohen fillon dhe ndërton reputacionin e vetë në
rrethet studentore. "Na lejoni të krahasojmë
mitologjinë" (1956) është libri i tij i parë me
poezi për të ardhur tek "Kutia pikante e Tokës" (1961)
që e bëri menjëherë popullor në të gjithë
Kanadanë. I jepet e drejta për të vazhduar studimet në
universitetin e Columbia-s në New York, të cilat i braktis duke
udhëtuar gjithandej në Europë gjersa vendoset në ishullin
piktoresk të Hidra-s në Greqi, ku dhe jeton për gati 7-vjet,
rjedhoj e kësaj përvoje kohore është vëllimi poetik
më tepër i diskutuar "Lule për HItlerin" (1964)
dhe "Parazitët e Tokës" (1966) së bashku me dy
romanet "Loja favorite" (1963) dhe "Humbës
të bukur" (1966). Gazeta Boston Globe do ta vlersoj
prozën e tij me fjalët : "James Joyce nuk është i
vdekur. Ai jeton në Montreal nën emrin Leonard Cohen". Nga
ky moment çdo njëri nga romanet është shitur më
tepër se 800 mijë kopje nëpër botë. Cohen braktis
Hidra-n dhe rikthehet në Amerikë (Nashville) për t'ja dedikuar
vetveten karierës së tij muzikore si këngëautor,
firmën e së cilit mbajnë (gjer sot) 14 albume muzikore. "Poema
të zgjedhura 1956-1968" (1968) vlersohet nga bota letrare me Governor
General's Literary Award for English Language Poetry, çmim ky
të cilin Cohen çuditërisht e refuzon nën fjalët : "
Nuk jam veçse një poet i thjeshtë i kësaj bote".
"Energji skllevërish" (1972) pasohet nga vëllimi
poetik i shumë diskutuar gjithashtu "Vdekja e burit të
zonjave" (1978). "Libri i faljeve" (1984)
është vlerësuar si "libri më elegand poetik i
autorit" fitues i çmimit Canadian Author"s Association
Literary Award (1985). Në vitin 1991 Cohen vlersohet si Officer of
the Order of Canada dhe në 1993 si Governor General's Performing
Art's Award.. "Muzik e
çuditshme" (1993) është përmbledhja
më e fundit që kemi ( gjer sot) nga ky poet. Në vitin 2003 fiton
urdhërin Companion of the Order of Canada vlersimi ky
më i madh Kanadez që mund t'i jepet një individi. Artist i
gjithanshëm, Leonard Cohen i ka kaluar tashmë të 70-at e
veta duke krijuar kështu një nga "legjendat"
tërheqëse jetësore të ditëve tona.
E vetmja poezi
Kjo është e vetmja poezi
Që mund të lexoi,
Jam i vetmi që e shkroi,
Nuk e vrava veten
Kur gjërat shkonin keq e më keq,
Nuk kërkova shpëtim
Te droga apo leksione, për dreq,
U përpoqa të fle
Por kur gjumi s'më zinte
Mësova të shkruaj,
Të shkruaj mësova, mos harro (!)
çfarë mundet të lexohet
në të tilla netë
si kjo...
Një natë e dogja
Një natë e dogja shtëpinë që kam dashur,
Ndriçimi i rrethor i unazës përfekte,
Në të cilin pashë kaq shumë fërra dhe gurë,
Përtej të shkuarës prej - jo gjithçkaje.
Krijesa të ndryshme nëpër erë,
Të alarmuara nëpër natë,
Vinin të shihnin botën përsëri,
Dhe zhdukeshin nëpër dritë.
Tashmë lundroj nga një qiell në tjetrin,
Në gjithë errësirën e thirrjeve,
Kundra anijes që pata ndërtuar,
Prej krahësh të imituar.
Të gjithë e dinë
Të gjithë e dinë që zaret janë hedhur me hile.
Të gjithë (për të patur fat) ecin me gishta të
kryqëzuar.
Të gjithë e dinë se bijtë më të mirë u
shuan.
Të gjithë e dinë që lufta ka mbaruar.
Të gjithë e dinë se ndeshja përfundoi:
I varfri mbetet i varfër, i pasuri e shton pasurinë.
Ky është një fakt, të gjithë e dinë.
Të gjithë e dinë që anija është e shpuar.
Të gjithë e dinë që kapiteni është
gënjeshtar.
Të gjithë e kanë zemrën e thyer nga babai
Ose qeni që dje u kall në varr.
Të gjithë flasin veç për para.
Të gjithë si të babëzitur duan kuti me çokollata,
Të gjithë pëlqejnë trëndafilat që të
kujtojnë rininë.
Ky është një fakt, të gjithë e dinë.
Të gjithë e dinë që ti më do e dashur.
Të gjithë e dinë që është me të vërtet
kështu.
Të gjithë e dinë që je kaq besnike.
Përveç dy-tri netëve kur nuk kam qenë këtu.
Të gjithë e dinë që je një tip i mbyllur
Shumë njerëz lakuriq të njohësh ke dëshirë.
Ky është një fak, megjithse i pështirë.
Të gjithë e dinë, momenti i vërtet është
tash o kurrë.
Të gjithë e dinë që e vërteta është
veç ti dhe unë.
Të gjithë e dinë qe ky varg në shpirt ngulet.
Për kordelet apo kravatën së cilës i përkulet.
Të gjithë e dinë që pakti është i krimbur si
një bimë.
Ky është një fakt, të gjithë e dinë.
Të gjithë e dinë që kolera e së
vërtetës po afron.
Të gjithë e dinë, ajo lëvizë me shpejtësinë
e erës.
Të gjithë e dinë që burra e gra të zhveshur.
Janë pasqyrimi artizanal i së shkuarës pas derës.
Të gjithë e dinë që kjo skenë është e
vdekur.
Por gjithmonë ka një mjeshtër në tëndin krevat.
Që luan dhe përhap atë që të gjithë e dinë,
Të gjithë e dinë që ky është një fakt.
Të gjithë e dinë që tashmë je në
vështirësi.
Të gjithë e dinë, gjithmonë i vërtetë ke
qenë o Njeri.
Përmes kryqit të përgjakur në krye të Kalvarit,
Të gjithë e dinë se ajo vjen tek ne copë-copë.
Shikoje Zemrën e Shenjtë përpara se të shpërthej.
Hapi sytë dhe shikoje për të fundit herë këtë
akt.
Ky është një fakt, të gjithë e dinë.
Të gjithë e dinë që ky është një fakt.
Suzana
Suzana të merr për dore, tatëpjetë,
Pranë lumit, tek vendi i saj i fshehtë,
Ku sirenat e anijeve mund t'i dëgjoshë,
Ku për gjithë natën pranë saj të qëndroshë,
Dhe ti e di që ajo është gjysëm e çmendur,
Arsye që e shtyn kureshtjen e pagdhendur,
Pikërisht ajo ç'ka do t'i rrëfesh asaj tashti,
Këtë natë: nuk të ka ngelur aspak dashuri.
Dhe ajo pa folur të merr në valët e saj,
Duke lënë lumin të t'përgjigjet pasandaj,
Që ti gjithmonë ke qenë i dashuri i saj.
Dhe ti dëshiron të udhëtosh me të,
Të përshkoshë i verbër hapsirën, pa zë,
Ajo verbërisht të beson veç ty, këtë natë,
Po qe se ti, trupin e saj mbart në imagjinatë,
Edhe i madhi Krisht ishte lundërtar,
Ndërsa ecte përmbi ujë, e shkëlqente si far,
Të tjerët nuk e besonin, dhe s'kishin si ta dinin,
Vetëm të mbyturit e përposhtëm mund ta shihnin,
Ndërsa thoshte " të gjithë njerëzia do t'bëhen
lundërtar,
gjersa deti nën vetvete do t'i çlirojë, duke i
marrë" !
Ndërsa brenda vetes zemrën e kishte të thyer,
Përpara se vështrimi i Qiellit drejt Tij te ishte kthyer,
I dorëzuar, i kryqëzuar, veçse si qënie humane,
Mbyste, përposhtë vetvetes (si deti) urtësinë vigane.
Dhe ti dëshiron të udhëtosh me të,
Të përshkoshë i verbër hapsirën, pa zë,
Ti verbërisht beson veç tek Ai, këtë natë,
Po qe se Ai, trupin tënd mbart në imagjinatë,
Suzana, prej dore të ka zgjuar prej gjumit,
Ajo është e vetmja lidhje midis teje dhe lumit,
Ajo është e veshur me rrecka endacake,
Të shqyera prej ditëve të saj bredharake,
Dhe ndërsa dielli pikon si mjalti mbi jetë,
Zbardhëllon krejt gjirin e Zonjës së vërtetë,
Të tregon se ku duhet vetveten ta përqendrosh,
Përmes plehrave dhe luleve të shikosh,
Atje poshtë algave, në thellësi ka të mbytur heronj,
Fëmijë që me shpresën e mëngjesit mbahen me thonj,
Në ankth ëngjëllor, për pak më tepër dashuri,
Kështu pritja ka për të qenë në përjetësi,
Ndërsa Suzana përball teje mban pasqyrën,
Dhe ti plot një jetë udhëton me të,
Ti verbrisht e di, se beson tek ajo këtë natë,
Po qe se ajo, trupin tënd mbart në imagjinatë.
Modelet e Parisit
Vashëzat modele po ndërrohen
për sfilatën e mëtejshme.
E pashë seksin e njërës
dhe gjoksin e një tjetre.
Një balonë ishte bashk'ngjitur
në gishtat e një femre.
Dhe ata filluan të vënë
në lëvizje makinën e erës.
Veshjet gjallëroheshin
nën aksidente të madhërishëm
flokësh të mistershëm
që projektonin fytyrat e tyre solemne.
Mrekullia e ballonit
hulumtonte në shenjat e gishtrinjve,
egërsinë e stuhisë
të strehuar brenda trupave të tyre.
Më në fund ushqimi kinez mbërriti,
dhe vashëzat modele ecin gjithandej,
me piceta ndër duar dhe pjata kartoni.
Të gjithë ishin të lumtur që imazhi
magjik i gruas-prej-druri,
suksesin kishte përfshirë.
Ato mundet të pushojnë pakëz,
në kurbën e madhërishme
të lartësisë së vërtetë
të besimit vital tërheqës
prej të cilit :
Ndihesha i lumtur.
Ndihesha i privilegjuar.
Të jem i pranishëm në aktivitetin
e rëndomtë sipas rregullave
të profesionistëve.
___________________________________________________________________________________________________________________________
BRENDA MARIE OSBEY
Brenda Marie Osbey është e lindur në New Orleans
(Luisiana) dhe mban autorësinë e katër librave poetik, më i
njohuri prej të cilëve është " Të gjithë
shenjtorët : Poema të reja të përzgjedhura"
që fitoi në vitin 1998
çmimin prestigjoz American Book Award. Në pranverën e
vitit 2005 ajo u dekorua me urdhërin e nderit Luisiana State Poet
Laureate. Poema "Kallami i sheqerit : Vazhdimi i këngës
së skllavëris" u shfaq për herë të parë
në American Poetry Review
maj/qershor 2005.
Kallami i Sheqerit :
Vazhdim i Këngës së Skllavëris
poemë
buzët e tua kundrejt meje në errësirë
hapsirë e tipareve të fytyrës dhe supeve
shpinë e mbushur me shpatulla
asgjë më tepër veçse çfarë ato
janë
kur ti i shikon
atëherë historia mer kuptim
rehatshmëri e konsolidim
prej konsumatorëve të trupit
fjalë si llogma mishi hone të pa mbrojtura
të shkrumbosura
dëshira kërkon llogmën urgjente
të emocioneve konsumatore
llogmën
e të jetuarit në dëshirë
e të jetuarit nën pronësinë e dëshirës -
pa asnjë themel , aspak vetshkatërrues -
të mbash erë dhe shijosh se si ne jemi
bashkarisht të ndarë dhe
të veçuar
dora ime brenda në mezin e
historisë -
frut i rrëzuar në pezul të dritares
thellësisht brenda verës -
dora e pastër erë-mirë e përkryer e gjyshes
në faqkat e mia
duke u mbajtur në gjunjët e saj shihja lartë
duart e zeshkëta të kryqëzuara
mbi dantellën e bardhë të fustanit të saj
ndieja efektin e mrekullueshëm të atyre duarve
strehën e gdhendur të syve të zeshkët
plot kujtime dhe pritje të gjata -
tashmë jam duke pritur për ty -
fytyrën tënde kundrejt brezave
dëshirën
e trashëguar të babëzisë
së kafshimit të kallam sheqerit
të zeshkët nga jasht
dhe brenda të ngrohtë...
si një grimasë kohe e tretur në rum*
shpërthime në qetësinë e pritjes gojore :
- çfarë do të doja ? -
aguardiente* - skllavia latine më
thotë
aguardiente
agua como amor
su amor como agua, mi senor
përgjigje -
e plotë
si mure të vjetër me tulla
nga koha e viteve të shkuara të qytetit
mure me tulla më të vjetër se
të gjitha frymët e vdekura brenda tyre
ndaj -
agua y tierra, mi senor
agua y tierra y sangre, papi
agua ardiente como amor,
të shoh ty sot përmes syve të gjyshes time
strehë e gdhendur e zeshkët
e ndiej prekjen e saj në dorën tënde
dashurinë e shndërruar në hi
që më ka formuar,
nëpërmjet fjalëve të saj
tek një ditë fare pa arsye më thoshte
edhe një herë më rikrijo
më riformo
dhe dy binjak lindën atëherë
brenda meje
unë dhe ajo...
shpesh në kulmin e mbasdites
sirenë treni
rrënkonë në rrugën e hekurt të s'tashmes
duart e tua të zeza në kofshët e mia
formojnë
drejtojnë
paralajmërojnë
diçka përmbysëse që vjen prej larg
në kohën e duhur veçse pa'pritur
ne duhet ta dijmë
që ajo vjen pa'pyetur
rezistoji ose munde
shtërngoje'tridhe diku nga poshtë
boleve
të friksuar nga apokalipset biblike
kacavirremi
nën
peshën rrëndesës së shekujve
gjaku dhe sheqeri lindin e jetojnë plantacioneve
jasht
qytetit
sheqer që digjet
nëpër dhëmbë dhe buzë dhe çumçakëz
konsolidim
i bashkangjitur në skllav-izëm -
brenda qytetit
gra të lira nën veshje tubolare
fije sandalesh lidhin këmbët e tyre
metale ari vringëllijnë kyçeve dhe qafës
zeshkane të zhveshura poshtë rrobave gënjeshtare
"made for loving"
nën sinjalin e davaxhiut të vjetër
dhe i shoh' ato në rrugë tek shkojnë
"born for it" e vetmja përgjigje e njohur -
thithka e sheqerit dhe presionit të gjakut
prodhonë dhe lëshonë qumështin
brenda gojës së ngrohtë
të infantilëve* të tyre
burrave
me gishta dhe buzë që qarkojnë buzëqeshjen
dhe ëndrat e mbytura që nuk shkëlqejnë askund
por thithin dhe thithin gjer sa kallami i sheqerit
është i butë
i butë si bagasse *
"you sweetness you" plaku i thotë të
resë -
ma canne a sucr' *
kthehem tek ti në shtrat shekujsh
prodhuar - për - dashuri që
shkallmonë në kokën time
kofshët
canne a sucre - gojëzoj në gojën tënde
shtratin gjëmbaç të pemës së egër
mure tullash dhe dysheme
duart e tua si kafe
e pjekur
gati për t'u servirur
ëmbelsisht
(ah, ma douceur)
buzë femre
puthje e përjetshme
prej ku kallami i sheqerit rritet drejt
i
lartë dhe vibrant përtej ëndrave
shpinë shpatullore dhe duar dhe buzë
shfrytëzojini
konsumojini
konsumator
o burra të konsumojmë
djegien e ndërtesës së ritualit
të vdekjes së ripërsëritur
lindje e shpërfytyruar
(as mashkull as femër)
lindje
si luftëtar i lindur -
foshnje të zeshkëta mbartin historinë
si trasta me patate në supermarket
të lindur për konsumim
të rritur për t'u vdekur
emocioni kërkon llogmën urgjente të mishit
kërkon lidhjen zinxhirore të kërkimit konsumues
kërkon llogmën
ta shqyej
dhe shqyej
të gjithë ose në copa
ta shqyej të ngrohtë -
kur i sheh e kupton se ata nuk janë veçse
çfarë ti
jeton
kundra gjithçkaje
në errësirën
e kafshimit të kallamit
të sheqerit...
* rum - pije alkoolike e nxjerë nga
kallami i sheqerit.
* aguardente- togfjalësh i krijuar në
spanjisht me një super ndjeshmëri simboliko-metaforike.
* infant, infantil - fëmij që
nuk rritet ose burrë i ngelur fëmij.
* bagasse - është mushti
(palca) prodhimtare gjatë proçesit të përpunimit të
kallamit të sheqerit.
* ma canne a sucr' - "kallami im i
sheqerit" shprehje në frengjisht që nënkupton një
shkallë superiore ëmbëlsie ledhatonjëse.
( shënimet janë bërë gjatë përkthimit,
ndërsa disa fraza në frengjisht dhe spanjisht janë
lënë në origjinal për hir të atmosferës së
poemës )
__________________________________________________________________________________________________________________
Shqipëruar
nga Flurans Ilia _ Flurka
Dosje letrare-poetike në ndërtim ... ... ...