Y. Hima

HOME NEWS EDITORIALE

Tregu informal vret çdo ditë tregun ligjor

Në Shqipëri ka dy jetë paralele: një ligjore dhe një e paligjshme

Flitet se Shqipëria noton në tregun informal. Ndonëse ka një përpjekje nga organet tatimore për të vjelë tatimet dhe taksat e ndryshme, infomaliteti duhet të jetë në një shkallë mjaft të lartë. Pohimet e qeverisë shqiptare dhe të organizmave ndërkombëtare flasin për një pjesë të rëndësishme të ekonomisë që zhvillohet jashtë rrugëve ligjore. Organet e tatimeve dhe të taksave, qoftë ato të pushtetit vendor, qoftë ato me varësi vertikale mjaftohen që të vjelin taksa te biznesi i ligjshëm, i cili në fakt nuk ka fare nevojë për presionin e këtij shërbimi, sepse faturat i paguan rregullisht dhe në kohën e duhur. Biznesi i ligjshëm ka mjaft nevojë për organet tatimore për të siguruar rregulla loje brenda tregut. Ka nevojë për të shmangur konkurencën e pandershme të tregut informal që lulëzon mu nën hundën e tatimorëve dhe taksidarëve që varen nga pushteti lokal dhe ata që varen nga pushteti qendror. Hidhni një sy tezgave që kanë pushtuar lagjen “30 vjetori”! Ata tregtarë që zënë sipërfaqe sa dy apo trefishi i dyqaneve të tjerë nuk paguajnë asnjë tatim, nuk paguajnë taksa (me përjashtim të ndonjë 20 lekëshi). Ndërsa dyqanet me liçencë të rregullt që i paguajnë shtetit vendor dhe shtetit qendror qindra mijë lekë tatime dhe taksa, që u paguajnë shpesh edhe qera të rënda pronarëve të lokaleve, që paguajnë siguracione për punonjësit, konkurohen pandershmërisht nga ky lloj tregu, pa folur pastaj për ndotjen dhe mjerimin e kulturës së tregtimit trë mallrave. Tatimorët që kërkojnë tatimet dhe taksat nga biznesi ligjor bëjnë një sy qorr dhe të dy veshët shurdh para këtij informaliteti gjigand. Në fakt nuk e pësojnë vetëm tregtarët e ligjshëm nga ky informalitet, por e gjithë ekonomia shqiptare. Dhe, kur ndërkombëtarët të japin shifra alarmante të tregut informal, tatimorët tanë me kostum lokal dhe kostum qendror hapin gojën dhe mendohen se ku gjendet ky informalitet, ndërkohë që i kanë vjelë taksat dhe tatimet deri në groshin e fundit nga të gjithë dyqanet. Po këta tatimorë dhe taksidarë harrojnë ato tezga mallrash në çdo shesh të qytetit, në çdo trotuar, në çdo portë shkolle, në çdo sofat shtëpie. Aty shitet gjithçka: ushqime, veshje për çdo moshë, enë kuzhine, paisje për ndërtim, paisje elektrike, kanceleri etj. etj. etj. Tregtarët e ligjshëm luten e luten se mos ndonjë blerësi i merr Perëndia mendjen dhe kthehet në dyqanin e tyre për të blerë diçka.
Të gjithë qytetarët e shohin këtë skenë që përsëritet çdo ditë, çdo javë, çdo muaj, çdo vit, me përjashtim të tatimorëve dhe taksidarëve tanë syshqiponjë.
Në Shqipëri është e dukshme, qartësisht e dukshme se ka një jetë paralele: njerëz që jetojnë ligjërisht dhe individë që nuk e njohin dhe nuk e përfillin ligjin. Disa i paguajnë faturat e energjisë elektrike, disa nuk i kanë paguar që nga viti 1991 dhe presin që në ndonjë prag fushate elektorale tua falë qeveria. Disa i paguajnë taksat, të tjerët nuk e dinë se çfarë do të thotë taksë. Disa presin lejen për të ndërtuar, të tjerët ngrenë dhjetra kate. Ky dyzim e lodh dhe varfëron qytetarin që respekton ligjin dhe rregullin dhe e argëton dhe e pasuron atë që preferon të jetojë si i paligjshëm. Biznesi i ligjshëm ka mjaft nevojë për tatimorët dhe taksidarët. Jo për t’i kujtuar atij (biznesit) se erdhi data e pagesës së tatimeve dhe taksave, por për të albitruar, gjykuar lojën e tregut, e cila kështu siç po zhvillohet nuk është as lojë e tregut të lirë, nuk sjell as begati ekonomike. Përkundrazi. Po vret biznesin e ndershëm, po shkatërron vendet e punës, po ul të ardhurat nga biznesi për shoqërinë. Shpesh qytetarët gjenden para dilemës hamletiane: të jetojnë ligjërisht apo të jetojnë në mënyrë të paligjshme?!
Yzedin Hima

Lajmetari: 30.10..2006. |top | Commente | Printo