E kam parë Milon në TV për meselenë e Janullës:
rrinte gjithë brengë mbi bregun e psherëtimave të
veta, me duart e pikëlluara mbi gjoks, me kokën e vaisur mënjanë
si një zog që e ka zënë dëbora gafil mu mbi parvaz
të dritares. Fliste pak, psherëtinte shumë, cok si një
prift që të vetmin hareret ka mëkatet e grigjës së
vet. “Nuk di ç’ të them, thoshte, nuk di….
Ja shikojeni vetë!...” dhe me gisht tregonte arenën, në
mesin e të cilës kishte fringëllitur trupin e ngjarjes
të llangosur më së shumti me boja të kuqe.
Dhe arena (anipse skena e saj mund të jenë ndërtuar me
qereste të rreme) është me të vërtetë e
dhimshme: një nënë, i biri, dashuria e parë, Romeo
e Zhulieta, qirinjtë, dhe, në vend të gotës së
helmit, internimi. Duket se Shekspiri na ka shndrruar të gjithëve
në sfungjerë që kemi thithur nga dramat e tij mallëngjimet,
klithmat, lotët, për t’ u shtrydhur sa herë ta lypë
puna, në rastet e ngjashme. Përnjimend duket se emocionet vijnë
bash prej tij, e jo nga realiteti të cilin s’ e njohim plotësisht,
ose e njohim të deformuar,të tillë si mund ta japin lupat
konkave a kovekse të mediave . E gjitha kjo bëhet më sugjestionuese
kur ndërmend se emri Janulla s’ është gjë tjetër
veçse një cohë e stoftë që po të shtrihet
me hekur të nxehtë amvisash mund të mbërrijë
gjer tek emri Janullatos, me bëmat dhe hyneret e të cilit ishin
mbushur kohë më parë kronikat televizive dhe gazetat. E
pra, pavarësisht të gjitha këtyre, edhe sikur ngjarja të
jetë e vërtetë, ajo është e denjë për
telenovelat e mbasdites, kur shtëpiaket, së bashku me kafetë,
gjerbin cazë intriga, xhelozi, e më the të thashë.
Por s’ mund ta harroj Milon në TV, tek shtirrej paksa i lodhur
prej peshës së rëndë të së vërtetës,
por që asesi s’ mund ta fshihte një buzëqeshje të
lumtur që i lëvrinte mbi buzë. Duhet të jetë
po ai model buzëqeshjeje i blektorëve athinas tek shihnin Zeusin
të zbriste nga qielli në formë shiu e të zdërhallej
me shtëpiaket e rëndomta, po ai model buzëqeshjeje i bujqëve
vezuvianë tek mendonin se llava e vullkanit do të kthehej në
hi, e cila, tevona, do t’ iu plehëronte të lashtat, pra,
shkurt ajo buzëqeshje kur vdekëtari t rëndomtë shikon
se edhe zotat kanë ca vese sit ë tijat . Zot, klithma e tifozerisë
pro e kundra është aq e madhe sa ajo s’ mund të ftillojë
veç faktin e të qënit kasaba, por edhe atë që
ne kemi bërë kinse se nuk i kemi parë shumë fenomene
që na takonin açik.
Tashmë të kthehemi tek pjata dhe të ngulim pirunin tek
mishi i freskët i saj, i cili, helbete, na u server në tavolinë
mu në kohën kur Kadare shtroi problemin e krimeve të komunizmit.
Po, vërtet, si kështu, xhanëm, ëëë?!...Janulla
gjallë ka qenë si në vitin 91, 92…2006. Janulla jetëgjatë
do të jetë edhe në 2007, 2008 e me radhë. Pse s’
e tha të vërtetën kur duhej Paskali, ky historian me “abject”-ivitet?
Pra këtu s’ bëhet fjalë për fatin e një
djali dhe të një vajze, por për gjetje kleçkash
e yçklash në jetën e akcilit që e vret lart, për
shëmbje altarësh e ikonash dhe dalja tek tabani zanafillor:
balta e ëmbël prej së cilës na kanë mbrujtur
dhe na bën të ndjehemi të barabartë, bash pra tek
kjo “e vërtetë” e rrejshme.
Duhet ta pranojmë hapur: kazani që gatoi çorbën
rrepakuqe të komunizmit jo vetëm që s’ është
flakur në humnerë, por gëlon e zien akoma; nuk është
kuptuar se në vitin 90 fituan nacionalistët, ata që kërkonin
kapitalizmin, ndaj komunistëve që mëtuan socializmin. Por
vini re: humbësit kapardisen e sillen si fitimtarë, ndërkohë
që fituesit s’ dinë ç’ të bëjnë
me dafinat që po iu vyshken në dorë. Të gjithë
filozofët, shkrimtarët, historucët e komunizmit, vazhdojnë
të nderohen me të njëjtin adhurim e idolaltri, kurse, atyre,
mehdi frashërve, abaz ermenjëve, mezi iu lirohet vëndi
në sofër, vazhdohen të shikohen vëngër, si të
jenë gjynahqarë që iu kanë zënë derën.
Ministri i kulturës flet në 70 vjetorin e bibliotekës së
Vlorës, dhe anash i rri busti i Shefqet Musarajt, “Epopeja…
“ e të cilit ka qenë më e dëmshme se burgu i
Spaçit dhe i Burrelit. Nëpër dasma e ziafete rruazat
e vargut të këngës shkojnë birinxhi me rruazat e rakisë
tradicionale: Enver Hoxha hane, hane,/ Nise luftënë me krale...
Milot fryjnë bulçinjtë dhe i fryjnë zjarrit komunist.
Është një tmerr ta mendosh: ka fituar demokracia në
këtë vend, apo jo?
Duket sheshazi se shoqëria s’ e ka bërë lavazhon
e toksikimit prej helmimit dhe të dy gishtat që duhet t’
i futë në fyt për të vjellë, i përdor me
hare të madhe për tjetër punë. Duke folur në
emër të lirisë, të të drejtave, barazisë,
është goditur demokracia mu në ashtin e saj. T’ i
lëmë dënglat e modën: populli s’ e ka shijën
e lartë të bëjë dallimin. E si mund të trajtohen
njëlloj si byroisti, si i burgosuri? Vallë, a nuk thotë
Hobbes-i se njerzit më mirë të poshtërohen të
gjithë njëlloj, se sa të respektohen në mënyrë
të barabartë?... Veçimin e luftën kundër komunizmit
duhet ta bëjë elita dhe organizmat e shtetit.
Kadareja ka qenë nga të fillimtët që ka kërkuar
pastrimin moral të shoqërisë. Por, ja, del Paskali dhe
një njeri tjetër me uniformë gri,( një polic i rregjimit
të Hoxhës), që marrin lopatën në dorë, gërmojnë
zallishten dhe ndryshojnë rrjedhën e ngjarjes: Renato, Janulla...
(keqardhje të madhe për jetën e tyre të trishtë,
që bash rregjimi i Dullës ua ka tjetërsuar) Por Miloja
thotë se është i persekutuar, se është historian
dhe s’ harron të shtojë atë fjalën tjetër
”abject”-iv. Historian zeza! Lere atë punë, për
kokën tënde , o Milo! Me atë gjuhë, ku flitet vazhdimisht
për rrëketë e gjakut të derdhur në Çermenikë
e në Mokër, e që të sjellin ndër mënd romanin
e një autori të ri, ku një vajzë përdhunohet
mbi hartën e Shqipërisë dhe rrëketë e gjakut
çurkojnë bash prej këtyre vendeve! Është një
gjuhë që të këllet të keqtë me stilin e
saj të koçantë, steriotip, tëpkë administrativ.
Një gjuhë që...(Zot kursema më tej neverinë).
Por ka edhe më keq: është një histori e rreme, me
beteja të rreme, me dëshmorë të rremë, me mermerë
të rremë ... Njëmijë herë më mirë të
kesh qenë komunist, se sa të jesh i persekutuar i kësifarshëm.
Ka një anologji shëmbëllimesh e pasqyrimesh në të
gjithë këtë tollovi.Thamë në fillim se mund të
jetë Romeo e Zhulieta që ka tallazitur gjithë botën
emocionale të lexuesve, ashtu siç mund të jenë kronikat
e Janullatosit që, për analogji, i kanë çuar mediat
tek Janulla. Kësaj analogjie s’ mund t’ i shpëtojë
as artikullshkruesi, i cili e shikon Milon Pas kalit... Pas kujt kali,
pyesni ju? Sigurisht jo kalit të Trojës, por kalit të enverizmit...
Balil Gjini
Lajmetari...gazeta nr. 159 Tetor 2006
